السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

392

تفسير الميزان ( فارسي )

براى خدا يعنى معيارهاى زير : 1 - تسليم خدا شدن 2 - بسط عدالت ، يعنى گسترش تساوى در حقوق حيات 3 - حريت در اراده صالحه و عمل صالح . و اين تحقق نمىيابد مگر وقتى كه ريشه هاى اختلاف يعنى : 1 - بغى به غير حق 2 - استخدام و تحكم زورمندان از زير دستان 3 - اينكه ضعيف برده شدن براى قوى را بپذيرد ، از بيخ كنده شود ، پس هيچ إله بجز اللَّه نيست و هيچ ربى جز او نيست و هيچ حكمى جز براى خدا نيست . اين آن مطلبى است كه آيه : * ( « أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّه وَلا نُشْرِكَ بِه شَيْئاً وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه . . . » ) * ، بر آن دلالت دارد و همچنين آيه زير كه مىفرمايد : « يا صاحِبَيِ السِّجْنِ أأَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ ؟ أَمِ اللَّه الْواحِدُ الْقَهَّارُ ؟ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِه إِلَّا أَسْماءً سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَآباؤُكُمْ ، ما أَنْزَلَ اللَّه بِها مِنْ سُلْطانٍ ، إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه ، ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 1 » و آيه : « اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ ، وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً ، لا إِله إِلَّا هُوَ » « 2 » و آياتى ديگر از اين قبيل . كه در گفتگوهايى كه انبياى گذشته چون نوح ، هود ، صالح ، ابراهيم ، شعيب ، موسى و عيسى ع با امت خود داشتند و قرآن آنها را حكايت نموده ، از اين قبيل مضامين بسيار ديده مىشود ، مانند كلامى كه از نوح حكايت نموده ، كه در شكايت از قوم خود عرضه داشت : « پروردگارا اين مردم نافرمانيم كردند و پيروى از كسى نمودند كه مال و فرزندش جز بيشتر شدن خسارت ، سودى به حالش نداشت » « 3 » و گفتارى كه از هود خطاب به قومش حكايت نموده كه فرمود : « أتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ ؟ وَتَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ ؟ وَإِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ » « 4 » ، و گفتارى كه از صالح خطاب به قومش حكايت نموده كه فرمود :

--> ( 1 ) اى دو رفيق زندانى من ، آيا ربهاى گوناگون بهتر است و يا اللَّه يگانه اى كه قهار است ؟ نمىپرستيد مگر اسمايى را كه خود شما و پدرانتان تراشيده‌ايد و خداى تعالى هيچ دليلى بر خدايى آنها نازل نكرده و جز براى خدا حكمى نيست ، و او حكم كرده كه به جز او كسى را نپرستيد و دين قيم و استوار همين است . « سوره يوسف ، آيه 39 - 40 » . ( 2 ) نصارا احبار و رهبانان خود را رب خود پنداشتند و خدا و مسيح را هيچ كاره دانستند ، با اينكه مامور نشده بودند مگر به اينكه معبودى يكتا را بپرستند ، معبودى كه جز او معبود حقيقى نيست . « سوره توبه ، آيه 31 » . ( 3 ) « سوره نوح ، آيه 21 » . ( 4 ) آيا در هر مكانى بلند به بيهوده علامتى بنا مىكنيد و قصرهاى رفيع مىسازيد ؟ مگر شما جاودانيد ؟ و چون با زير دست خشم مىكنيد با سنگدلى و بىرحمى او را مىزنيد « سوره شعراء ، آيه 151 » .